Dzień dobry po japońsku to こんにちは (czytaj „konnici wa”), rano おはようございます („ohajoo gozaimas”), a dziękuję to ありがとう („arigatoo”), grzeczniej ありがとうございます. Nauka japońskiego od podstaw to maraton, a nie sprint: hiraganę opanujesz w dwa, trzy tygodnie, proste rozmowy na poziomie A2 są realne po mniej więcej półtora roku codziennej nauki, a swobodne czytanie gazety to perspektywa kilku lat.

Polacy uczą się japońskiego z bardzo różnych powodów. Jedni wychowali się na anime i mandze, drudzy trenują karate, judo albo aikido i chcą rozumieć komendy na macie, inni pracują w japońskich firmach, których w Polsce nie brakuje, choćby w zakładach Toyoty w Wałbrzychu i Jelczu-Laskowicach. Japonistykę można studiować na kilku polskich uczelniach, a od kiedy LOT lata z Warszawy do Tokio, coraz więcej osób planuje po prostu podróż i chce przeczytać chociaż menu.

Dzień dobry, dziękuję i pierwsze zwroty po japońsku

Po japońsku	Po polsku	Jak to wymówić
おはようございます	dzień dobry (rano)	„ohajoo gozaimas”
こんにちは	dzień dobry, cześć (w ciągu dnia)	„konnici wa”
こんばんは	dobry wieczór	„kombam wa”
ありがとう(ございます)	dziękuję	„arigatoo (gozaimas)”
お願いします	proszę (gdy o coś prosisz)	„onegai simas”
すみません	przepraszam, także „dziękuję za kłopot”	„sumimasen”
はい / いいえ	tak / nie	„hai” / „iie”
さようなら	do widzenia (na dłużej)	„sajoonara”
またね	na razie	„mata ne”
お元気ですか	jak się masz?	„ogenki des ka”
マレクです	jestem Marek	„mareku des”
わかりません	nie rozumiem	„wakarimasen”
いくらですか	ile to kosztuje?	„ikura des ka”
いただきます	mówi się przed jedzeniem	„itadakimas”
乾杯	na zdrowie (toast)	„kampai”

Podpowiedzi są zapisane polską pisownią i tak je czytaj: „ci” jak w słowie „ciocia”, „si” jak w „siano”. Wyjątek to japońskie w, które brzmi bliżej naszego „ł” niż „w”. Podwojona samogłoska jest po prostu dłuższa, a końcowe u w desu i masu zwykle prawie znika, stąd „des” i „gozaimas”. Japońskiego „smacznego” nie ma. Przed jedzeniem mówi się いただきます, dosłownie „przyjmuję z wdzięcznością”, a po posiłku ごちそうさまでした („gocisoosama desita”).

Hiragana, katakana i kanji: alfabet japoński, którego nie ma

Japoński nie ma jednego alfabetu, tylko trzy systemy pisma, używane naraz, często w jednym zdaniu:

Hiragana, 46 podstawowych znaków, z których każdy oznacza sylabę: か to „ka”, し to „si”. Nią zapisuje się końcówki gramatyczne, partykuły i słowa bez kanji. Od niej zaczynasz.
Katakana, też 46 znaków, dla słów zapożyczonych i obcych nazw. Polska to ポーランド („poorando”), Warszawa ワルシャワ („warusiawa”), a Chopin ショパン („siopan”).
Kanji, czyli znaki pochodzenia chińskiego, które niosą znaczenie. Na oficjalnej liście znaków do codziennego użytku, jōyō kanji, jest ich 2136, a większość ma po kilka odczytań.

Zdanie 私はポーランド人です („watasi wa poorandodzin des”, jestem Polakiem) zawiera wszystkie trzy: kanji 私 i 人, katakanę ポーランド i hiraganę は oraz です. Przez pierwsze tygodnie przyda się zapis łacinką, ale lepiej się na nim nie zatrzymywać, bo po japońsku prawie nic tak nie wygląda.

Co w japońskim jest dla Polaka łatwe

Wymowa. Japoński ma pięć samogłosek: a, i, u, e, o, bardzo bliskich polskim. Najwięcej satysfakcji daje jednak to, czego Anglik nie ma, a Polak tak. Japońskie し, ち i じ to nasze „ś”, „ć” i „dź” przed i: しお (sól) brzmi jak „sio”, ちず (mapa) jak „cizu”, じしん (trzęsienie ziemi) jak „dzisin”. Anglojęzyczni uczniowie mówią tu „shi” i „chi” i brzmi to obco, a Polak wymawia te sylaby poprawnie od pierwszego dnia. Japońskie r to jedno szybkie uderzenie językiem, bardzo podobne do naszego „r” w słowie „para”.

Partykuły zamiast końcówek. W japońskim rolę w zdaniu zaznacza krótka cząstka po słowie, i ten mechanizm Polak rozumie od razu, bo zna przypadki. を zaznacza dopełnienie, jak nasz biernik: 本を読む (hon o jomu), czytam książkę. に wskazuje adresata, jak celownik: 友達にあげる (tomodaci ni ageru), daję przyjacielowi. で oznacza narzędzie albo miejsce działania: バスで行く (basu de iku), jadę autobusem, w narzędniku. の zastępuje dopełniacz: 私の本 (watasi no hon), moja książka.

Brak tego, z czym walczą inni. Japoński nie ma rodzajów, rodzajników ani liczby mnogiej w polskim sensie, a czasownik nie zmienia się przez osoby: 食べます („tabemas”) to „jem”, „jesz” i „jemy”. Podmiot pomija się jeszcze częściej niż po polsku.

Gdzie zaczynają się schody

Kanji

To one decydują o tym, ile trwa nauka. Każdy znak trzeba rozpoznać, zapamiętać jego odczytania i znaczenia, a wiele z nich zmienia czytanie w zależności od słowa: 日 to „hi” w słowie dzień, „nici” w 日曜日 (niedziela) i „ni” w 日本 (Japonia). Nie da się tego przeskoczyć, da się za to rozłożyć na lata: kilka znaków dziennie zamiast pięćdziesięciu w weekend.

Szyk zdania i grzeczność

Czasownik stoi na końcu: 私は日本語を勉強します, dosłownie „ja japoński uczę się”. Polak przyzwyczajony do swobodnego szyku szybko to łapie, trudniejsze są poziomy grzeczności. Forma です i ます służy do rozmowy z obcymi, forma prosta do rozmowy z przyjaciółmi, a język honoryfikatywny, keigo, do klientów i przełożonych. Zaczyna się od form grzecznych, bo nimi nikogo nie urazisz.

Długość, podwojenie i melodia

Długa samogłoska i podwojona spółgłoska zmieniają znaczenie. おばさん (obasan) to ciocia albo starsza pani, おばあさん (obaasan) babcia. きて (kite) znaczy „przyjdź”, a きって (kitte) to znaczek pocztowy. Do tego japoński ma akcent melodyczny: はし wymówione z wyższym tonem na pierwszej sylabie to pałeczki, na drugiej most. Z kontekstu zwykle wiadomo, o co chodzi, ale ucho warto ćwiczyć od początku.

Liczenie

Japończyk nie powie po prostu „trzy”, tylko doda słowo, które zależy od tego, co liczy. Długie przedmioty liczy się z 本 („hon”), płaskie z 枚 („mai”), małe zwierzęta z 匹 („hiki”). Na start wystarczy uniwersalna seria ひとつ, ふたつ, みっつ („hitocu, futacu, mitcu”), która ratuje w sklepie.

Czy japoński jest trudny i ile trwa nauka

Tak, to jeden z najtrudniejszych języków dla Europejczyka, głównie przez pismo. Amerykański Foreign Service Institute zalicza japoński do kategorii IV, najtrudniejszej, i szacuje naukę na około 2200 godzin zajęć, ale to liczba dla osób anglojęzycznych. Dla Polaków nie ma oficjalnego odpowiednika. Polska wymowa i doświadczenie z przypadkami trochę pomagają, kanji wszystkich traktują jednakowo.

Najpopularniejszy egzamin to JLPT, od najniższego poziomu N5 do najwyższego N1. Orientacyjnie: przy 30-45 minutach dziennie N5 jest rozsądnym celem po mniej więcej roku, a N4 po kolejnym.

Nauka japońskiego od podstaw: plan na pierwsze pół roku

Tygodnie 1-3. Hiragana, kilka znaków dziennie, czytane na głos i pisane ręcznie. Zwroty z tabeli.
Tygodnie 4-6. Katakana. Najlepiej ćwiczyć ją na słowach, które już znasz: コーヒー (kawa), パン (chleb), テレビ (telewizor).
Miesiące 2-3. Zdania z です i ます, partykuły は, を, に, で, の, około 300 słów i pierwsze 50-80 kanji: liczby, dni tygodnia, 人, 日, 本.
Miesiące 4-5. Czas przeszły (ました), przymiotniki na -i i na -na, pytania z か, liczenie przedmiotów.
Miesiąc 6. Forma z て, bez której nie poprosisz o nic grzecznie (待ってください, proszę poczekać), i pierwsze krótkie teksty zapisane hiraganą z kanji.
Przez cały czas. Codzienna porcja kanji i słuchanie. Pięć minut dziennie daje więcej niż godzina raz w tygodniu.

Czy da się uczyć japońskiego za darmo?

Zacznij od Qlango: pobierz aplikację za darmo na Androida lub iOS albo otwórz ją w przeglądarce, wybierz polski jako język, przez który się uczysz, i zrób pierwszą lekcję A1. Zajmuje około pięciu minut, a start jest darmowy. Potem dołóż te bezpłatne źródła:

NHK News Web Easy: wiadomości publicznego nadawcy NHK pisane prostszym japońskim, z odczytaniem nad znakami kanji. Dobre od kilku miesięcy nauki.
Irodori: bezpłatny podręcznik Japan Foundation do japońskiego w codziennych sytuacjach, na poziomach A1 i A2, z nagraniami do pobrania.
NHK World-Japan, Easy Japanese: krótkie lekcje dla początkujących z nagraniami, dostępne w kilkunastu językach.
Przykładowe zadania JLPT: na oficjalnej stronie egzaminu są zadania z każdego poziomu, dobre do sprawdzenia, czy N5 jest już w zasięgu.

Czy jest aplikacja do nauki japońskiego?

Tak, na przykład Qlango, z polskim jako językiem nauki, więc partykuły wyjaśnia ci polska gramatyka, a nie angielska. Japoński jest dostępny na poziomach od A1 do B1 (wszystkie języki i poziomy), podzielonych według CEFR na tematy i lekcje. Ćwiczenia prowadzą od wyboru odpowiedzi, przez układanie zdań, w których od razu widzisz, gdzie stoi czasownik, do samodzielnego pisania. Wymowę generowaną przez AI możesz zwolnić, żeby usłyszeć różnicę między obasan i obaasan.

Każda lekcja wraca dzień po jej ukończeniu, potem po dwóch, czterech, ośmiu i jeszcze raz po ośmiu dniach, coraz trudniejsza, a ta, na którą przyszła pora, robi się czerwona. Przy japońskim, gdzie zapomniane słowo trzeba potem rozpoznać jeszcze w trzech pismach, taki rytm ma szczególny sens. Fiszki i gry Word Duel, Wordle i MinuteRush wypełnią przerwę w pracy, a na czacie z innymi uczącymi się pomoże tłumaczenie wiadomości. W Premium dochodzi nauczyciel AI, którego zapytasz po polsku, czym różni się は od が, oraz lekcje offline (plany Premium). Inne poradniki znajdziesz na blogu Qlango, a jeśli zastanawiasz się nad Koreą, przeczytaj tekst o nauce koreańskiego.

Najczęstsze pytania

Czy anime wystarczy do nauki japońskiego?

Pomaga osłuchać się z melodią i potocznymi zwrotami, ale bohaterowie anime mówią często bardzo bezpośrednio, a takim językiem trudno zwrócić się do obcej osoby. Traktuj seriale jako dodatek do nauki form grzecznych, a nie zamiennik.

Czy można pominąć kanji?

Na kilka pierwszych tygodni tak, na dłużej nie. Bez kanji nie przeczytasz szyldu, rozkładu jazdy ani menu, a dorosłe teksty pisane samą hiraganą byłyby trudniejsze, nie łatwiejsze: japoński nie stawia spacji między słowami i to kanji pokazują, gdzie zaczyna się kolejne.

Ustaw polski jako język nauki, wybierz japoński A1 i zrób pierwszą lekcję jeszcze dziś. Za trzy tygodnie przeczytasz hiraganą swoje pierwsze zdanie, a こんにちは przestanie być obrazkiem.

Nauka japońskiego od podstaw: trzy pisma i plan dla Polaków