Dzień dobry po francusku to bonjour (czytaj „bążur”), dziękuję to merci, do widzenia au revoir, a kocham cię je t'aime. Nauka francuskiego od podstaw zaczyna się dla Polaka od małego szoku, bo spora część liter na papierze w ogóle nie brzmi, ale przy 30-45 minutach dziennie poziom A2, czyli proste rozmowy w sklepie, w pracy i na wakacjach, jest w zasięgu po mniej więcej roku, a B1 po półtora do dwóch lat.

Francuski siedzi w polszczyźnie od dawna. Bagaż, fotel, abażur, bukiet, szofer, plaża, biuro, kuzyn, ekran i garderoba to słowa francuskiego pochodzenia, wiele z nich z XVIII i XIX wieku, kiedy francuski był językiem polskich salonów. Dziś uczą się go licealiści, bo to jeden z języków do wyboru na maturze, studenci przed Erasmusem we Francji albo w Belgii, ludzie pracujący w instytucjach unijnych w Brukseli i Luksemburgu, a także potomkowie polskich górników, którzy po pierwszej wojnie światowej wyjechali do kopalń na północy Francji.

Bonjour, merci i pierwsze zwroty po francusku

Po francusku	Po polsku	Jak to wymówić
Bonjour	dzień dobry	„bążur”
Salut	cześć (na powitanie i na pożegnanie)	„salü”
Merci (beaucoup)	dziękuję (bardzo)	„mersi (boku)”
S'il vous plaît	proszę	„sil wu ple”
Pardon / Excusez-moi	przepraszam	„pardą” / „eksküze mła”
Oui / Non	tak / nie	„łi” / „ną”
Au revoir	do widzenia	„o rewłar”
Comment ça va?	jak się masz?	„komą sa wa”
Je m'appelle…	mam na imię…	„że mapel”
Je ne comprends pas	nie rozumiem	„że ne kąprą pa”
Je t'aime	kocham cię	„że tem”
Bon appétit	smacznego	„bonapeti”

Nosówki zapisaliśmy polskimi ą i ę, ale czytaj je czysto, bez polskiego „m” przed p i b: comprends to „ką-”, a nie „kom-”. Ü to francuskie u, którego polski nie ma: „i” wymawiane z ustami ułożonymi jak do „u”. E w je i ne jest krótkie i niewyraźne, a akcent pada zawsze na ostatnią sylabę: merci to „mer-SI”, nie „MER-si” (akcentowaną sylabę piszemy wielkimi literami).

Wieczorem zamiast bonjour mówi się bonsoir („bąsłar”), a przy toaście santé („sąte”). Uważaj na je t'aime bien: mimo dodanego „dobrze” znaczy to tylko „lubię cię”.

Co we francuskim przychodzi Polakowi łatwo

Przede wszystkim nosówki. Anglik i Niemiec uczą się ich od zera, a Polak ma ą i ę w ustach od dziecka, więc bon, pain i bonjour nie brzmią dla niego egzotycznie.

Pomaga też polska pisownia. Francuskie ch to nasze „sz” (chat, czyli kot, „sza”), j to „ż” (jour, dzień, „żur”), gn to „ń” (champagne, „szampań”), ou to „u”, a au i eau to „o”. Grupę oi czyta się „ła” i tu polskie ł przydaje się jak nigdzie indziej: moi to „mła”, trois (trzy) „trła”.

Gramatyka też ma polskie skróty:

Trochę chleba. Kiedy chodzi o nieokreśloną ilość, mówimy „kup chleba” i „nalej mi wody”, w dopełniaczu. Francuski ma do tego rodzajnik cząstkowy: achète du pain, je voudrais de l'eau. Logika ta sama, zmienia się tylko narzędzie.
Rodzaj w czasie przeszłym. W passé composé z czasownikiem être imiesłów zgadza się z podmiotem: il est allé, elle est allée, jak nasze „poszedł” i „poszła”. Po francusku różnicę zwykle widać tylko w piśmie.
Aspekt jako ściąga. Imparfait opisuje tło i powtarzalność, passé composé zamknięte zdarzenie. „Czytałem, kiedy zadzwonił telefon” to „je lisais quand le téléphone a sonné”: niedokonane „czytałem” idzie w imparfait, dokonane „zadzwonił” w passé composé. Ściąga bywa zawodna („wczoraj pracowałem osiem godzin” to hier, j'ai travaillé huit heures, z passé composé), ale jako pierwsze przybliżenie działa.
Żeby. Po „żeby” używamy osobnej formy czasownika („chcę, żebyś przyszedł”), a Francuz po que sięga po tryb subjonctif: je veux que tu viennes.

Gdzie Polak się potyka

Pisownia, która mówi mniej, niż widać

Francuz pisze więcej, niż mówi. Końcowe spółgłoski zwykle milkną, podobnie jak końcówka -ent w liczbie mnogiej czasowników, więc il parle (on mówi) i ils parlent (oni mówią) brzmią identycznie. Vert, verre, ver i vers, czyli zielony, szklanka, robak i w stronę, wymawia się tak samo. Do tego dochodzi łączenie wyrazów, liaison: nieme zwykle s ożywa przed samogłoską, więc les amis brzmi „lezami”, a vous avez „wuzawe”. Dlatego Polak, który po roku nauki czyta francuską gazetę, często nie nadąża za francuskim radiem.

Dźwięki, których polski nie ma

Francuskie u to nie polskie u. Tu (ty) i tout (wszystko) różnią się tylko samogłoską, a Francuz słyszy tę różnicę od razu. Podobnie eu w deux (dwa) i peur (strach): coś między „e” a „o”, wymawiane z zaokrąglonymi ustami.

Z nosówkami Polak ma przewagę, ale nie komplet. Francuski odróżnia co najmniej trzy: vin (wino), vent (wiatr) i vont (idą). Pierwsze brzmi jak nasze „ę”, ale dwa pozostałe polskie ucho słyszy jako to samo „ą”. Różnica tkwi w ustach: an i en wymawia się szeroko otwartymi, jak do „a”, on zaokrąglonymi, jak do „o”.

Osobny rozdział to r, które we francuskim jest gardłowe. Polscy logopedzi taką wymowę nazywają „r francuskim” i traktują jako wadę wymowy, więc musisz się celowo nauczyć dokładnie tego, czego logopeda by cię oduczał.

Rodzajniki i tylko dwa rodzaje

Polski nie ma rodzajników, francuski stawia je przy prawie każdym rzeczowniku: le, la, les, un, une, des, a do tego cząstkowe du i de la. Rodzaje są tylko dwa, bez nijakiego, i rzadko pokrywają się z polskimi: nasze nijakie słońce to męskie le soleil, a męski księżyc to żeńska la lune. Każdy rzeczownik zapisuj więc od razu z rodzajnikiem.

Liczby od 70 wzwyż

Do 69 francuskie liczebniki są zwyczajne, potem zaczyna się arytmetyka. 70 to soixante-dix, czyli sześćdziesiąt dziesięć, 80 to quatre-vingts, cztery dwudziestki, a 99 to quatre-vingt-dix-neuf, cztery dwudziestki i dziewiętnaście. Belgowie i Szwajcarzy poszli na skróty i mówią septante oraz nonante, ale w Paryżu trzeba liczyć po staremu.

Fałszywi przyjaciele

Magasin to sklep, a nie magazyn, który po francusku nazywa się entrepôt. Journal to gazeta albo dziennik, a nie żurnal z modą. Costume to męski garnitur, a garniture to przybranie albo dodatki do dania, choć właśnie od tego słowa pochodzi nasz garnitur. Chance to przede wszystkim szczęście: bonne chance znaczy „powodzenia”, a avoir de la chance to „mieć szczęście”, a nie „mieć szansę”. Ordinaire znaczy po prostu „zwykły”, bez śladu polskiej ordynarności, a pantalon to spodnie, nie staroświeckie pantalony.

Czy francuski jest trudny i ile trwa nauka

Do czytania niezbyt, do słuchania bardziej. Amerykański Foreign Service Institute zalicza francuski do kategorii I, najłatwiejszej dla osób anglojęzycznych, i szacuje naukę na około 552-690 godzin zajęć. Dla Polaków nie ma oficjalnego odpowiednika. Praktyczniejszą miarą są godziny, które Cambridge English podaje dla poziomów CEFR: około 180-200 do A2, 350-400 do B1 i 500-600 do B2. Liczone są dla angielskiego, ale jako orientacja sprawdzają się i tutaj. Polak zyskuje na nosówkach i gramatyce, a traci na słownictwie, więc w praktyce wychodzi mniej więcej tyle samo.

Oficjalne certyfikaty to DELF, od A1 do B2, oraz DALF na poziomach C1 i C2. Wydaje je francuskie ministerstwo edukacji, a zdawać je można także w Polsce. Na maturze francuski zdaje się na poziomie podstawowym albo rozszerzonym.

Jeśli wahasz się między francuskim a hiszpańskim, pamiętaj, że hiszpański szybciej daje pierwsze sukcesy, bo czyta się go tak, jak się pisze. Francuski wymaga więcej pracy ze słuchem. O hiszpańskim piszemy w tekście o nauce hiszpańskiego od podstaw.

Nauka francuskiego od podstaw: plan na pierwsze pół roku

Tygodnie 1-2. Wymowa i pisownia: nieme końcówki, u i ou, trzy nosówki, gardłowe r. Do tego zwroty z tabeli, liczebniki do 20 oraz être i avoir w czasie teraźniejszym.
Tygodnie 3-6. Czasowniki na -er, które odmieniają się według jednego wzoru (parler, habiter, travailler), pytania z est-ce que i około 300 słów, każde z rodzajnikiem.
Miesiące 2-3. Aller, faire, prendre, vouloir i pouvoir, bliska przyszłość (je vais regarder, czyli „obejrzę”), przeczenie ne… pas i rodzajnik cząstkowy przy jedzeniu i piciu. W mowie potocznej ne często znika, więc usłyszysz je sais pas.
Miesiąc 4. Passé composé z avoir i z être. Najpierw czasowniki ruchu, przy których imiesłów zgadza się z podmiotem: kobieta napisze je suis allée.
Miesiące 5-6. Imparfait i jego współpraca z passé composé, liczby do 100 ze wszystkimi dwudziestkami, zaimki y i en.
Przez cały czas. Kwadrans słuchania dziennie, bo rozumienie ze słuchu rośnie we francuskim wolniej niż czytanie.

Czy da się uczyć francuskiego za darmo?

Zacznij od Qlango: pobierz aplikację za darmo na Androida lub iOS albo otwórz ją w przeglądarce, wybierz polski jako język, przez który się uczysz, i zrób pierwszą lekcję A1. Zajmuje około pięciu minut, a start jest darmowy. Potem dołóż te bezpłatne źródła:

Arkusze maturalne CKE z francuskiego: Centralna Komisja Egzaminacyjna publikuje arkusze z poprzednich lat na obu poziomach, razem z kluczem odpowiedzi.
TV5Monde, Apprendre le français: serwis międzynarodowej telewizji francuskojęzycznej z bezpłatnymi ćwiczeniami zbudowanymi na prawdziwych materiałach, czyli wiadomościach, teledyskach i fragmentach filmów, z podziałem na poziomy.
RFI, Journal en français facile: Radio France Internationale nadaje dziennik informacyjny prostszą francuszczyzną i publikuje go razem z pełną transkrypcją.
Przykładowe egzaminy DELF: France Éducation International, publiczna agencja odpowiedzialna za DELF, udostępnia przykładowe zestawy z nagraniami, od poziomu A1. Dobre jako kontrola co kilka miesięcy.

Czy jest aplikacja do nauki francuskiego?

Tak, na przykład Qlango, czyli kurs francuskiego online bez angielskiego po drodze. Wybierasz polski jako język, przez który się uczysz, i francuski na poziomach od A1 do C2 (wszystkie języki i poziomy). Kurs jest podzielony według poziomów CEFR na tematy i lekcje, a ćwiczenia prowadzą od wyboru odpowiedzi, przez układanie zdań, do samodzielnego pisania, gdzie trzeba zdecydować między le i la, zamiast zgadywać. Przy francuskiej pisowni szczególnie przydają się dyktanda: uczą, że to, co słyszysz jako „il parl”, w liczbie mnogiej trzeba zapisać ils parlent. Wymowę generowaną przez AI możesz zwolnić, żeby wyraźnie usłyszeć różnicę między vin, vent i vont.

Każda lekcja wraca dzień po jej ukończeniu, potem po dwóch, czterech, ośmiu i jeszcze raz po ośmiu dniach, za każdym razem trudniejsza, a lekcja, na którą przyszła pora, robi się czerwona. Fiszki i gry Word Duel, Wordle i MinuteRush wypełnią pięć minut w kolejce. W Premium dochodzi nauczyciel AI, którego zapytasz po polsku, dlaczego w zdaniu jest du, a nie le, oraz lekcje offline (plany Premium). Więcej poradników po polsku znajdziesz na blogu Qlango.

Ustaw polski jako język nauki, wybierz francuski A1 i zrób pierwszą lekcję jeszcze dziś. Pierwsze bonjour powiesz po pięciu minutach, a za kilka tygodni przestanie cię dziwić, że ils parlent brzmi dokładnie jak il parle.

Nauka francuskiego od podstaw: nosówki, pułapki i plan